Luật 12-6 elbow MMA cho đến tận bây giờ vẫn là một trong những chủ đề gây tranh cãi nhất trong cộng đồng người hâm mộ võ thuật tổng hợp. Nhiều người vẫn tin rằng nó là một đòn đánh “chết người” bị cấm vì lý do an toàn, trong khi thực tế câu chuyện lại phức tạp hơn nhiều. Vết nhơ duy nhất trong sự nghiệp gần như hoàn hảo của Jon Jones chính là minh chứng rõ ràng nhất cho sự vô lý của luật lệ này, một quyết định xử thua bằng disqualification (DQ) vẫn còn được mổ xé sau hơn một thập kỷ. Vậy thực hư ra sao, luật lệ này đã thay đổi hay chưa, và tại sao nó vẫn tồn tại trong UFC?
Đòn chỏ 12-6 là gì và tại sao nó bị cấm?
Nói về luật cấm trong MMA thì nhiều vô kể, nhưng cái luật về đòn chỏ này nó cứ lấn cấn và thiếu logic một cách khó chịu. Anh em xem lâu năm chắc chắn không lạ gì, nhưng để tôi giải thích lại theo cách đơn giản nhất.
Giải mã cú chỏ “đồng hồ” gây tranh cãi
Cứ tưởng tượng mặt đồng hồ. Đòn chỏ 12-6 (12-to-6 elbow) là một cú đánh chỏ theo phương thẳng đứng từ trên xuống, giống như kim giờ di chuyển từ số 12 xuống thẳng số 6. Trọng tâm của luật này nằm ở hai chữ “thẳng đứng”. Chỉ cần bạn đánh chéo một chút, ví dụ từ 11 giờ xuống 5 giờ, hay từ 1 giờ xuống 7 giờ, thì nó lại hoàn toàn hợp lệ. Nghe vô lý đúng không? Cùng một lực tác động, cùng một vị trí cùi chỏ, chỉ khác một chút về góc độ mà một đòn thì bị cấm, một đòn thì được phép.
Nguồn gốc của luật cấm: Lời đồn và sự thật
Nhiều huyền thoại đô thị kể rằng luật này ra đời sau khi các ủy ban thể thao xem được video các võ sư dùng chỏ 12-6 để bổ vỡ gạch hoặc tảng băng. Họ sợ rằng nếu võ sĩ dùng đòn này lên đỉnh đầu đối thủ đang nằm sàn, nó có thể gây ra những chấn thương sọ não kinh hoàng. Đây là một câu chuyện nghe rất thuyết phục nhưng không hoàn toàn chính xác.
Sự thật là khi bộ Unified Rules of Mixed Martial Arts (Luật Thống nhất của Võ thuật Tổng hợp) được soạn thảo vào năm 2000, những nhà làm luật đã cố gắng đưa vào một số quy tắc để môn thể thao này trông “an toàn” hơn và được chấp nhận rộng rãi. “Big” John McCarthy, một trong những trọng tài huyền thoại và người góp phần soạn thảo luật, đã thừa nhận rằng việc cấm đòn chỏ 12-6 là một sự nhầm lẫn và họ không có đủ thời gian để sửa đổi nó. Họ cấm nó một cách khá tùy tiện, và cái luật “dở hơi” đó tồn tại đến tận ngày nay.
Sự khác biệt giữa chỏ 12-6 và các đòn chỏ hợp lệ
Để dễ hình dung, hãy xem xét các đòn chỏ trong ground and pound:
- Chỏ 12-6 (Bị cấm): Võ sĩ ở tư thế mount hoặc side control, giơ thẳng cùi chỏ lên trời và bổ thẳng xuống mặt hoặc đầu đối thủ.
- Chỏ chéo/chỏ cắt (Hợp lệ): Cùng ở tư thế đó, nhưng võ sĩ đánh một cú chỏ theo đường vòng cung, chéo từ trên xuống. Đòn này thường gây rách da, chảy máu rất nhiều nhưng lại hoàn toàn được phép.
- Chỏ ngang (Hợp lệ): Thường thấy trong tư thế half guard, võ sĩ dùng cùi chỏ đánh ngang vào mạn sườn hoặc thái dương của đối thủ.
Rõ ràng, sự khác biệt duy nhất là quỹ đạo của đòn đánh, chứ không phải về lực sát thương tiềm tàng.
Jon Jones và vết nhơ duy nhất trong sự nghiệp
Nếu không có trận đấu này, có lẽ luật 12-6 đã không bị cộng đồng “ghim” đến thế. Chính Jon “Bones” Jones, người được coi là GOAT, lại có một trận thua duy nhất trong sự nghiệp vì cái luật lệ này.
Trận đấu định mệnh với Matt Hamill
Tại sự kiện The Ultimate Fighter 10 Finale năm 2009, một Jon Jones trẻ tuổi đang hoàn toàn hủy diệt Matt Hamill. Anh vật ngã, chiếm thế mount và tung ra một cơn mưa đòn ground and pound. Trong chuỗi đòn đó, Jones đã tung ra vài cú chỏ 12-6. Hamill bị trật khớp vai và không thể tiếp tục thi đấu.
Phân tích quyết định của trọng tài Steve Mazzagatti
Trọng tài Steve Mazzagatti, một nhân vật cũng gây nhiều tranh cãi, đã cho dừng trận đấu. Thay vì xử một kết quả No Contest (không có kết quả) hoặc trừ điểm Jones, ông đã xử thua disqualification cho Jones. Quyết định này bị chỉ trích nặng nề. Thứ nhất, những cú chỏ đó không phải là nguyên nhân chính khiến Hamill không thể thi đấu (vết thương ở vai mới là lý do chính). Thứ hai, việc xử thua DQ trong một thế trận một chiều như vậy bị coi là quá nặng tay.
Di sản của trận thua: Một luật lệ lỗi thời?
Trận thua này không làm giảm đi sự vĩ đại của Jon Jones, nhưng nó luôn là một dấu sao khó chịu bên cạnh tên anh. Dana White, chủ tịch UFC, đã nhiều lần cố gắng kháng cáo để xóa bỏ trận thua này nhưng bất thành. Chính nó đã thổi bùng lên ngọn lửa tranh cãi và khiến nhiều người nhận ra sự bất hợp lý của luật 12-6.
Cập nhật mới nhất: Luật 12-6 đã thực sự thay đổi?
Đây mới là phần quan trọng nhất mà anh em quan tâm. Tin vui là có, nhưng tin không vui là nó vẫn chưa được áp dụng rộng rãi.
Đề xuất thay đổi từ Hiệp hội các Ủy ban Quyền Anh (ABC)
Vào năm 2016, tại hội nghị thường niên của Hiệp hội các Ủy ban Quyền Anh và Thể thao Đối kháng (ABC), các thành viên đã bỏ phiếu để sửa đổi bộ Luật Thống nhất. Một trong những thay đổi quan trọng nhất được thông qua là loại bỏ luật cấm đòn chỏ 12-6. Họ nhận ra rằng không có bằng chứng nào cho thấy đòn này nguy hiểm hơn các đòn chỏ hợp lệ khác.
Tại sao UFC và các giải đấu lớn vẫn chưa áp dụng?
Vấn đề nằm ở chỗ, ABC chỉ đưa ra khuyến nghị. Việc áp dụng hay không lại phụ thuộc vào từng Ủy ban Thể thao của mỗi tiểu bang tại Mỹ. UFC tổ chức sự kiện ở rất nhiều bang khác nhau, và không phải bang nào cũng cập nhật bộ luật mới nhất. Để đảm bảo tính nhất quán, UFC thường tuân theo bộ luật cũ, nơi mà đòn chỏ 12-6 vẫn bị cấm. Đây là một vấn đề về bộ máy hành chính hơn là về chuyên môn võ thuật.
Cá nhân tôi tin rằng đây chỉ là vấn đề thời gian
Thật sự mà nói, việc giữ lại luật này chẳng khác nào thừa nhận MMA là một môn thể thao chưa hoàn thiện về mặt luật lệ. Cá nhân tôi không tin có một võ sĩ hay chuyên gia nào còn bảo vệ cái luật này một cách nghiêm túc. Việc các ủy ban thể thao chậm chạp trong việc cập nhật chỉ cho thấy sự quan liêu. Sớm hay muộn, áp lực từ cộng đồng, từ các võ sĩ và từ chính các giải đấu sẽ buộc họ phải đồng bộ hóa luật lệ.
Tranh cãi xung quanh luật cấm: Nguy hiểm thật sự hay chỉ là hiểu lầm?
Cuộc tranh luận này vẫn chưa bao giờ kết thúc, dù cán cân ngày càng nghiêng về phía những người muốn loại bỏ nó.
Luận điểm “bảo vệ võ sĩ”: Có thật sự hiệu quả?
Những người bảo vệ luật này cho rằng nó ngăn chặn các chấn thương nghiêm trọng lên đỉnh đầu, cột sống. Nhưng lập luận này rất yếu. Một cú đá cao (head kick) vào thái dương, một cú lên gối bay (flying knee) vào cằm, hay một cú chỏ cắt làm rách toạc mí mắt đối thủ chẳng nhẽ lại “an toàn” hơn sao? Rõ ràng là không. Luật lệ này tạo ra một cảm giác an toàn giả tạo.
So sánh với các đòn đánh nguy hiểm khác được cho phép
Hãy xem xét những đòn sau, tất cả đều hợp lệ:
- Heel kicks vào thận khi đối thủ ở thế turtle.
- Oblique kicks vào khớp gối.
- Spinning back elbows vào quai hàm.
- Tại ONE Championship, họ còn cho phép lên gối vào đầu đối thủ đang nằm sàn.
So với những đòn trên, một cú chỏ bổ thẳng từ trên xuống trông chẳng có gì đáng sợ hơn cả. Thậm chí, theo kinh nghiệm của tôi, những cú chỏ cắt ngang mới là thứ gây sát thương bề mặt (chảy máu) kinh khủng nhất.
Quan điểm từ các võ sĩ và chuyên gia hàng đầu
Gần như toàn bộ giới chuyên môn đều đồng tình rằng luật 12-6 nên bị loại bỏ. Joe Rogan đã nói về nó không biết bao nhiêu lần trên podcast của mình. Jon Jones dĩ nhiên là người phản đối mạnh mẽ nhất. Hầu hết các võ sĩ đều cho rằng nó là một quy tắc ngớ ngẩn, hạn chế khả năng kết liễu đối thủ một cách hiệu quả trong ground and pound.
Tương lai của đòn chỏ 12-6 trong MMA
Vậy cuối cùng thì số phận của đòn đánh này sẽ đi về đâu?
Những giải đấu nào đã cho phép?
Một số giải đấu nhỏ hơn, hoặc các giải đấu hoạt động ở những bang đã áp dụng bộ luật mới của ABC, có thể đã cho phép đòn chỏ 12-6. Tuy nhiên, ở các giải đấu hàng đầu thế giới mà đa số anh em Việt Nam theo dõi như UFC hay Bellator, nó vẫn nằm trong danh sách cấm vì lý do đã giải thích ở trên.
Tác động đến chiến thuật nếu luật được thay đổi
Nếu luật được thay đổi, chiến thuật ground and pound sẽ trở nên nguy hiểm hơn rất nhiều. Các võ sĩ có sở trường về vật và kiểm soát trên mặt đất như Khabib Nurmagomedov (thời còn thi đấu) hay Islam Makhachev sẽ có thêm một vũ khí cực kỳ lợi hại. Vị trí full mount sẽ trở thành “bản án tử hình” đúng nghĩa đen, vì võ sĩ bên trên có thể giáng những cú chỏ thẳng và mạnh nhất xuống mà không cần lo phạm luật.
Dự đoán: Khi nào chúng ta sẽ thấy 12-6 elbow trở lại UFC?
Đây chỉ là dự đoán cá nhân, nhưng tôi nghĩ trong vòng 2-3 năm tới, chúng ta sẽ thấy sự thay đổi. Khi ngày càng nhiều ủy ban thể thao lớn (như Nevada, California, New York) đồng bộ hóa luật lệ, UFC sẽ không còn lý do gì để trì hoãn. Áp lực từ chính họ và người hâm mộ sẽ thúc đẩy quá trình này nhanh hơn.
Kết luận
Tóm lại, luật 12-6 elbow MMA về mặt lý thuyết đã được đề nghị loại bỏ khỏi Unified Rules bởi ABC, nhưng trên thực tế, nó vẫn bị cấm trong UFC và hầu hết các giải đấu lớn do sự thiếu đồng bộ trong việc áp dụng luật của các ủy ban thể thao. Đây là một di sản của sự hiểu lầm từ những ngày đầu của MMA, một luật lệ lỗi thời đã tạo ra vết nhơ sự nghiệp không đáng có cho một huyền thoại như Jon Jones. Việc loại bỏ nó không chỉ làm cho bộ luật trở nên hợp lý hơn mà còn trả lại cho các võ sĩ một vũ khí hiệu quả trong kho tàng kỹ năng ground and pound của họ.