Cách chấm điểm 10-9 và 10-8 trong MMA là thứ gây tranh cãi nhiều nhất sau mỗi sự kiện UFC, hơn cả một cú knockout hay một pha khóa siết. Anh em mình không ít lần la ó trước màn hình khi giám định đưa ra một quyết định “trời ơi đất hỡi”, cảm giác như trận đấu vừa bị “cướp trắng”. Vấn đề không nằm ở việc ai thắng ai thua, mà là ở con số 10-9 và 10-8, ranh giới giữa một hiệp đấu “nhỉnh hơn” và một hiệp “áp đảo hoàn toàn” theo luật Unified Rules of MMA đôi khi mỏng như một sợi tóc, phụ thuộc quá nhiều vào cảm tính của người cầm cân nảy mực.
Hệ thống chấm điểm 10-Point Must: Nền tảng của MMA
Hệ thống này không phải do MMA sáng tạo ra. Nó là “di sản” thừa hưởng từ Boxing, nhưng đã được cải tiến để phù hợp với sự phức tạp của một trận đấu võ tổng hợp.
Nguồn gốc từ Boxing và sự thích nghi
Bên Boxing, họ chỉ có đấm. Bên MMA, chúng ta có đủ thứ: đấm, đá, chỏ, gối, quật ngã (takedown), kiểm soát dưới sàn (ground control), và nỗ lực khóa siết (submission attempts). Chính vì vậy, luật Unified Rules đã phải định nghĩa lại các tiêu chí để giám định có cơ sở làm việc, dù thực tế họ làm việc có hiệu quả hay không lại là chuyện khác.
Tại sao lại là “Must”? Người thắng hiệp luôn được 10 điểm
Cái tên “10-Point Must” có nghĩa là người thắng hiệp BẮT BUỘC phải nhận 10 điểm. Người thua sẽ nhận 9 điểm, hoặc ít hơn, tùy vào mức độ “lép vế” của họ trong hiệp đó. Không có chuyện hai võ sĩ cùng được 10 điểm (hòa 10-10) trừ khi có những tình huống cực kỳ hi hữu và gần như không bao giờ xảy ra.
Các tiêu chí chấm điểm chính thức (về lý thuyết)
Theo lý thuyết suông từ các ủy ban thể thao, giám định phải dựa vào các tiêu chí sau theo thứ tự ưu tiên:
- Effective Striking/Grappling: Đòn đánh hoặc kỹ thuật vật có hiệu quả. Tức là phải gây sát thương, làm đối thủ choáng váng, hoặc một cú takedown thành công dẫn đến việc chiếm vị trí có lợi.
- Effective Aggressiveness: Sự chủ động tấn công một cách hiệu quả. Chỉ lao lên mà ăn đòn thì không được tính.
- Fight Area Control (Octagon Control): Kiểm soát khu vực thi đấu. Ai là người ép đối thủ vào lồng, ai là người làm chủ nhịp độ trận đấu.
Giải mã hiệp đấu 10-9: “Chuẩn mực” của một hiệp đấu
Đây là điểm số phổ biến nhất, chiếm đến 90% các hiệp đấu. Nhưng “phổ biến” không có nghĩa là nó luôn đúng.
Khi nào một hiệp đấu được tính là 10-9?
Một hiệp 10-9 đơn giản là khi một võ sĩ “nhỉnh hơn một chút” so với đối thủ. Anh ta có thể ra nhiều đòn trúng đích hơn một chút, có một pha takedown duy nhất trong hiệp, hoặc kiểm soát thế trận tốt hơn một cách không quá rõ rệt. Về cơ bản, đó là một hiệp đấu cạnh tranh.
Ví dụ thực tế: Một cú đá trúng đích, một pha quật ngã
Hãy tưởng tượng một hiệp đấu striking ngang ngửa, mỗi người có khoảng 20 đòn trúng đích. Nhưng ở phút cuối, võ sĩ A tung một cú headkick làm võ sĩ B loạng choạng. Chỉ cần thế thôi, hiệp đó gần như chắc chắn là 10-9 cho A. Hoặc cả hiệp đôi công không ai chiếm lợi thế, võ sĩ B thực hiện được một cú takedown và giữ đối thủ dưới sàn trong 30 giây cuối. Đó cũng là 10-9 cho B.
Ranh giới mong manh: “Suýt soát” và “nhỉnh hơn một chút”
Đây chính là điểm gây tranh cãi. Đôi khi sự “nhỉnh hơn” là quá nhỏ, gần như không đáng kể. Nhiều trận đấu có những hiệp cực kỳ cân bằng mà việc cho ai đó 10 điểm còn người kia 9 điểm đã cảm thấy không công bằng. Nhưng luật là luật, phải có người thắng.
Cá nhân tôi không tin vào sự nhất quán của giám định
Theo kinh nghiệm tôi thấy, các giám định có xu hướng chấm 10-9 một cách rất an toàn. Họ ngại đưa ra điểm 10-8 vì sợ bị soi xét, trừ khi sự áp đảo là quá một chiều. Điều này dẫn đến tình trạng một võ sĩ thắng sát nút 3 hiệp (đều là 10-9) lại có kết quả tương đương một người thua tan nát 2 hiệp (10-9, 10-9) nhưng thắng hủy diệt 1 hiệp (10-8). Rõ ràng là vô lý.
Điểm 10-8: Khi sự áp đảo được định lượng
Một hiệp 10-8 có thể thay đổi cục diện cả trận đấu. Nó không chỉ là thắng, mà là thắng một cách hủy diệt trong 5 phút đó.
“Dominance” – Yếu tố quyết định cho điểm 10-8
Dominance (sự áp đảo) là từ khóa. Một hiệp 10-8 được trao khi một võ sĩ áp đảo đối thủ về mọi mặt. Không chỉ là nhỉnh hơn về số lượng đòn đánh, mà còn phải thể hiện sự vượt trội về sức mạnh, kỹ thuật và kiểm soát.
“Damage” và “Duration”: Hai chữ D vàng
Để có điểm 10-8, võ sĩ cần phải thỏa mãn hai yếu tố:
- Damage (Sát thương): Gây ra sát thương rõ rệt. Làm đối thủ chảy máu, sưng mắt, loạng choạng, hoặc suýt bị knockout/khóa siết.
- Duration (Thời lượng): Sự áp đảo phải kéo dài trong một khoảng thời gian đáng kể của hiệp đấu, không chỉ là một khoảnh khắc lóe sáng.
Ví dụ kinh điển: Khabib vs. Barboza, Holloway vs. Ortega
Nếu muốn xem một hiệp 10-8 trông như thế nào, hãy xem lại hiệp 1 trận Khabib Nurmagomedov vs. Edson Barboza. Khabib vật ngã, kiểm soát và giã gạo (ground-and-pound) Barboza trong gần như cả 5 phút. Hoặc trận Max Holloway vs. Brian Ortega, đặc biệt là hiệp 4, khi Holloway biến khuôn mặt của Ortega thành một “tác phẩm nghệ thuật” bằng hàng trăm cú đấm. Đó là những hiệp 10-8 không thể chối cãi.
Tại sao điểm 10-8 lại hiếm và gây tranh cãi?
Nó hiếm vì trình độ ở UFC rất cao, việc áp đảo hoàn toàn một đối thủ trong 5 phút là cực khó. Nó gây tranh cãi vì định nghĩa “áp đảo” của mỗi giám định lại khác nhau. Có người cho rằng chỉ cần một lần suýt bị knockout là đủ cho 10-8, người khác lại đòi hỏi phải có cả sát thương lẫn kiểm soát kéo dài.
Điểm 10-7: “Kỳ quan” hiếm có và khi nào nó xuất hiện
Đây là điểm số gần như không bao giờ thấy, nó tương đương với việc một võ sĩ gần như đã kết thúc trận đấu nhưng tiếng chuông cứu đối thủ.
Sự hủy diệt toàn diện
Một hiệp 10-7 là khi một võ sĩ không chỉ áp đảo, mà còn hành hạ đối thủ. Võ sĩ thua cuộc gần như không có bất kỳ một pha phản kháng nào, chỉ biết chịu trận từ đầu đến cuối hiệp.
Gần với một pha TKO
Hiệp đấu 10-7 thường là tình huống mà trọng tài đã có thể dừng trận đấu bất cứ lúc nào để xử TKO (Technical Knockout) nhưng vì một lý do nào đó lại để trận đấu tiếp tục, có thể vì võ sĩ kia vẫn “phòng thủ một cách thông minh” dù đang ăn đòn sấp mặt.
Một vài ví dụ lịch sử trong UFC
Một trong những ví dụ hiếm hoi là hiệp 1 trận Forrest Griffin vs. Anderson Silva, khi Silva chơi đùa với Griffin như một con mèo vờn chuột. Hoặc gần đây hơn là hiệp 2 trận Valentina Shevchenko vs. Priscila Cachoeira, một trận đấu mà nhiều người cho rằng lẽ ra phải được dừng lại sớm hơn rất nhiều.
Tranh cãi và quan điểm cá nhân về cách chấm điểm hiện tại
Luật lệ dù chi tiết đến đâu cũng không thể loại bỏ yếu tố con người, và đó là gốc rễ của mọi vấn đề.
Vấn đề về góc nhìn của giám định
Mỗi giám định ngồi một góc khác nhau quanh lồng bát giác. Người ngồi góc này có thể thấy rõ một cú đấm, nhưng người ngồi góc kia lại không. Sự thiên vị vô thức, sự mệt mỏi, hoặc đơn giản là trình độ chuyên môn của giám định cũng ảnh hưởng rất lớn đến kết quả.
Liệu có nên chấm điểm cả trận thay vì từng hiệp?
Đây là một đề xuất đã được đưa ra, tương tự như cách chấm của PRIDE FC ngày xưa. Chấm cả trận sẽ đánh giá được tổng thể màn trình diễn, tránh việc một võ sĩ “câu giờ” sau khi thắng 2 hiệp đầu. Tuy nhiên, nó cũng có nhược điểm là làm cho các hiệp đấu cuối mất đi tính chiến thuật.
Theo kinh nghiệm của tôi: Vấn đề không nằm ở luật, mà ở người thi hành
Luật Unified Rules đã được cập nhật năm 2017 để khuyến khích giám định cho điểm 10-8 nhiều hơn, nhằm phản ánh đúng sự áp đảo. Nhưng thực tế thì sao? Thay đổi là rất ít. Vấn đề nằm ở các ủy ban thể thao, ở việc đào tạo và giám sát chất lượng của giám định. Khi nào họ còn chưa có trách nhiệm giải trình cho các quyết định của mình, thì những trận “cướp” trắng trợn vẫn sẽ còn tiếp diễn.
Kết luận
Hiểu rõ về cách chấm điểm 10-9 và 10-8 trong MMA không giúp chúng ta bớt tức giận khi xem một quyết định sai lầm, nhưng nó giúp chúng ta tranh luận một cách có cơ sở hơn. Điểm 10-9 là một hiệp đấu cạnh tranh, 10-8 là sự áp đảo về damage và duration. Ranh giới giữa chúng rất mong manh và phụ thuộc vào con mắt của giám định, những người đôi khi lại không đáng tin cậy. Cá nhân tôi cho rằng, chừng nào cộng đồng MMA và truyền thông chưa gây áp lực đủ lớn để yêu cầu sự minh bạch và trách nhiệm từ các giám định, thì những con số trên bảng điểm sẽ mãi là chủ đề gây tranh cãi bất tận sau mỗi đêm thứ Bảy của UFC.