Các đòn bị cấm trong MMA (UFC) không chỉ là một danh sách khô khan mà các bình luận viên hay nhắc đến. Nó là ranh giới mong manh giữa một môn thể thao đối kháng đỉnh cao và một cuộc ẩu đả đường phố tàn bạo. Đối với những ai đã quen với hình ảnh máu me trong lồng bát giác, việc tồn tại những quy tắc cấm có vẻ mâu thuẫn. Nhưng tin tôi đi, nếu không có chúng, sự nghiệp của các võ sĩ sẽ ngắn hơn rất nhiều và thứ chúng ta xem sẽ không còn là võ thuật tổng hợp nữa.
Tại Sao MMA Lại Cần Luật Cấm? Không Phải “No-Holds-Barred” Sao?
Nhiều người lầm tưởng MMA, đặc biệt là UFC thời kỳ đầu, là một cuộc chiến không luật lệ. Sự thật thì đúng là nó đã từng như thế, nhưng để tồn tại và phát triển thành một đế chế tỷ đô như ngày nay, luật lệ là thứ bắt buộc phải có.
Từ Vale Tudo Đến Thể Thao Chính Thống
Khởi nguyên của UFC là giải đấu Vale Tudo (tiếng Bồ Đào Nha nghĩa là “tất cả đều được”), nơi các võ sĩ từ các môn phái khác nhau chiến đấu gần như không có luật lệ để chứng tỏ sự hiệu quả của mình. Nhưng để được các ủy ban thể thao cấp phép, để lên sóng truyền hình và để thu hút khán giả đại chúng, MMA phải “thể thao hóa”.
Luật cấm ra đời không phải để làm giảm tính khốc liệt, mà để định hình nó. Nó đảm bảo rằng chiến thắng đến từ kỹ năng, chiến thuật và thể chất, chứ không phải từ những hành động triệt hạ đối thủ một cách man rợ.
Bảo Vệ Võ Sĩ – Ranh Giới Giữa Giao Đấu và Triệt Hạ
Mục tiêu cuối cùng của một trận đấu MMA là knock-out, submission hoặc thắng bằng điểm. Không phải là làm đối thủ mù lòa, tàn phế hay thậm chí là giết họ.
Các đòn cấm như chọc mắt, cắn, tấn công vào háng là những hành vi có thể gây ra chấn thương vĩnh viễn, kết thúc sự nghiệp của một võ sĩ ngay lập tức. Sàn đấu là nơi để thi thố tài năng, không phải là nơi hủy hoại cuộc đời của người khác.
Yếu Tố Giải Trí và Sự Công Bằng
Thử tưởng tượng một trận tranh đai kết thúc chỉ vì một võ sĩ… cắn vào tai đối thủ. Nó lố bịch và phá hỏng hoàn toàn tính cạnh tranh của trận đấu. Việc cấm những hành vi như nắm lấy lồng sắt hay giữ quần đối thủ cũng là để đảm bảo sự công bằng, ngăn chặn những lợi thế không đến từ kỹ năng.
Nhóm Đòn Cấm “Hiển Nhiên”: Những Hành Vi Phi Thể Thao
Đây là những luật lệ mà gần như không ai tranh cãi về sự cần thiết của chúng. Nó giống như việc bạn không được dùng tay chơi bóng trong bóng đá vậy – đó là điều cơ bản.
Cắn, Móc Mắt, và Tấn Công Vùng Nhạy Cảm
- Móc mắt (Eye gouging): Cực kỳ nguy hiểm, có thể gây mù lòa. Những cú chọc mắt vô tình cũng đã đủ thay đổi cục diện trận đấu rồi, ví dụ điển hình là trận Stipe Miocic vs Daniel Cormier 3.
- Cắn: Hành vi này hoàn toàn không có chỗ trong thể thao. Nó phi võ thuật và chỉ mang tính thú vật.
- Tấn công vào háng (Groin attacks): Cú đá vào “chỗ hiểm” có thể khiến một võ sĩ nằm sàn quằn quại trong đau đớn và không thể tiếp tục thi đấu.
Húc Đầu, Tấn Công Cổ Họng, và Bẻ Ngón Tay/Chân
Những đòn này bị cấm vì mức độ sát thương tàn khốc của chúng. Một cú húc đầu có thể gây nứt sọ, một đòn vào thẳng cổ họng có thể gây ngạt thở và tử vong.
Việc bẻ các khớp nhỏ như ngón tay, ngón chân (small joint manipulation) cũng bị cấm. Trong MMA, các đòn khóa siết (submission) nhắm vào các khớp lớn như vai, khuỷu tay, đầu gối, cổ chân để buộc đối thủ đầu hàng, chứ không phải để làm gãy các ngón tay một cách ác ý.
Nắm Lấy Lồng và Giữ Quần Đối Thủ
Đây là lỗi thuộc về tính công bằng. Nắm vào lồng sắt là một cách phòng thủ takedown cực kỳ hiệu quả nhưng lại là “ăn gian”. Nó giúp một võ sĩ đang ở thế yếu có thể trụ lại một cách phi kỹ năng. Tương tự, việc túm quần hoặc găng tay đối thủ cũng tạo ra lợi thế không hợp lệ.
Nhóm Đòn Cấm “Gây Tranh Cãi”: Vùng Xám Của Luật Thi Đấu
Đây mới là phần thú vị, nơi cộng đồng hâm mộ và cả các chuyên gia chia làm nhiều phe. Những luật này tồn tại nhưng lý do đằng sau chúng đôi khi khá mơ hồ và gây ra nhiều kết quả trận đấu oan uổng.
Chỏ 12-Giờ-6 (12-to-6 Elbows)
Đây là đòn cấm nổi tiếng nhất, nguyên nhân trực tiếp dẫn đến trận thua duy nhất trong sự nghiệp của huyền thoại Jon Jones. Đòn chỏ này là một cú đánh thẳng từ trên xuống dưới, mô phỏng chuyển động của kim đồng hồ từ 12 giờ đến 6 giờ.
Lý do nó bị cấm khá ngớ ngẩn. Tương truyền rằng các ủy ban thể thao đã xem những màn biểu diễn công phá, nơi các võ sư dùng đòn chỏ này để đập vỡ những chồng gạch/băng, và họ cho rằng nó quá nguy hiểm. Cá nhân tôi thấy đây là một luật lệ vô lý. Không có bằng chứng nào cho thấy nó nguy hiểm hơn các đòn chỏ ngang hay chỏ chéo vốn được phép và cũng tạo ra những vết cắt kinh hoàng.
Lên Gối và Đá Vào Đầu Đối Thủ Đang “Grounded”
Một võ sĩ được coi là “grounded” (đang nằm/chống trên sàn) khi họ có bất kỳ bộ phận nào ngoài lòng bàn chân chạm sàn. Theo luật thống nhất ở Bắc Mỹ, bạn không được lên gối hay đá vào đầu một đối thủ đang ở trạng thái này.
Luật này đã tạo ra vô số tranh cãi, mà đỉnh điểm là trận tranh đai giữa Petr Yan và Aljamain Sterling. Yan đã tung một cú lên gối chí mạng khi Sterling đang quỳ một gối trên sàn, dẫn đến việc anh bị xử thua (Disqualification) và mất đai. Nhiều người cho rằng luật này khuyến khích các võ sĩ “ăn vạ”, chỉ cần chống một tay xuống sàn là có thể an toàn trước những đòn gối hiểm hóc. Các giải đấu châu Á như ONE Championship lại cho phép đòn này, tạo ra những tình huống grappling và striking kịch tính hơn rất nhiều.
Đánh Vào Sau Gáy và Xương Sống
Đây là một luật cấm quan trọng để bảo vệ tính mạng võ sĩ, nhưng việc xác định nó lại rất khó. Vùng cấm thường được mô tả là một dải dọc từ đỉnh đầu xuống xương sống, rộng bằng một dải “tóc mohawk”.
Vấn đề là trong một pha đôi công máu lửa, hoặc khi một võ sĩ quay đầu đi để né đòn, việc đánh trúng vào vùng cấm này là rất dễ xảy ra. Trọng tài phải đưa ra quyết định trong tích tắc, và điều này thường dẫn đến những tranh cãi không hồi kết.
Hậu Quả Khi Võ Sĩ Phạm Luật: Từ Nhắc Nhở Đến “Disqualification”
Khi một đòn cấm được tung ra, trận đấu sẽ tạm dừng và trọng tài sẽ là người quyết định tất cả.
Trọng Tài Sẽ Làm Gì?
Đầu tiên, trọng tài sẽ tách các võ sĩ ra và kiểm tra tình trạng của người bị phạm lỗi. Nếu đó là một lỗi vô ý và không gây ảnh hưởng nghiêm trọng, võ sĩ phạm lỗi có thể chỉ bị nhắc nhở. Nếu người bị phạm lỗi cần thời gian hồi phục (ví dụ như bị chọc mắt hoặc đá vào háng), họ sẽ có tối đa 5 phút.
Trừ Điểm – Cú Đánh Trí Mạng Vào Bảng Điểm
Nếu trọng tài xác định lỗi là cố ý hoặc gây ra hậu quả nghiêm trọng, họ có thể trừ điểm võ sĩ phạm lỗi. Trong một trận đấu 3 hiệp, bị trừ 1 điểm gần như là một bản án thua nếu trận đấu kéo dài đến hết giờ. Nó buộc võ sĩ phải tìm kiếm một pha kết thúc để có thể chiến thắng.
“No Contest” và “Disqualification” (DQ)
Đây là hai hình phạt nặng nhất.
- Disqualification (DQ – Xử thua): Xảy ra khi một võ sĩ cố tình phạm luật hoặc tung một đòn cấm khiến đối thủ không thể tiếp tục thi đấu. Trận thua của Jon Jones trước Matt Hamill và của Petr Yan trước Sterling là những ví dụ điển hình.
- No Contest (Không có kết quả): Thường được áp dụng khi một đòn cấm vô tình khiến trận đấu phải kết thúc sớm. Kết quả trận đấu sẽ bị hủy bỏ, như thể nó chưa từng diễn ra.
Kết luận
Hiểu về các đòn bị cấm trong MMA (UFC) là hiểu về linh hồn của môn thể thao này. Nó cho thấy sự tiến hóa từ một cuộc chiến tàn bạo thành một bộ môn võ thuật tổng hợp đỉnh cao, nơi kỹ năng và chiến thuật được tôn vinh. Dù vẫn còn đó những luật lệ gây tranh cãi, nhưng sự tồn tại của chúng là cần thiết để bảo vệ an toàn cho các võ sĩ và duy trì tính toàn vẹn của môn thể thao. Cá nhân tôi tin rằng trong tương lai, những luật lệ như cấm chỏ 12-6 hay cấm lên gối đối thủ “grounded” sẽ được xem xét lại để các trận đấu trở nên thực tế và hấp dẫn hơn, nhưng những hành vi phi thể thao cơ bản sẽ mãi mãi không có chỗ đứng trong lồng bát giác.